Son on yılda prostat kanserinin hem tanısında hem tedavisinde önemli gelişmeler yaşandı. Bu gelişmeler bir yandan gereksiz tedavileri azaltmayı, bir yandan da tedaviye ihtiyacı olan hastalarda yan etkileri azaltıp hastalık kontrolünü iyileştirmeyi amaçlıyor. Bu yazıda öne çıkan yenilikleri özetledik. Tüm tedavi seçeneklerinin genel çerçevesi için prostat kanseri tedavi seçenekleri yazımıza bakabilirsiniz.
Tanıdaki Gelişmeler
Biyopsiden Önce Prostat MR’ı
Geleneksel yöntemde PSA yüksekliği olan hastalara doğrudan rastgele biyopsi yapılıyordu. Bu yöntem bazı önemli kanserleri kaçırabiliyor, önemsiz kanserleri ise gereksiz yere saptayabiliyordu. Bugün birçok merkezde biyopsi kararından önce multiparametrik prostat MR’ı çekiliyor. MR’da şüpheli alan varsa bu bölgeden hedefli biyopsi alınıyor. Bkz. prostat MR ve PI-RADS.
Perine Yoluyla Biyopsi
Biyopsinin makattan değil, makat ile torbalar arasındaki ciltten (perine) yapılması enfeksiyon riskini azaltır ve giderek daha yaygın kullanılmaktadır. Bkz. prostat biyopsisi.
PSMA PET/BT
Prostat kanseri hücrelerinin yüzeyindeki PSMA proteinine bağlanan maddelerle yapılan bu görüntüleme, lenf bezi ve kemik yayılımını klasik yöntemlere göre daha duyarlı biçimde gösterebilir. Yüksek riskli hastalığın evrelenmesinde ve tedavi sonrası PSA yükselmesinde kullanılır.
Yapay Zekâ Desteği
MR görüntülerinin ve biyopsi örneklerinin değerlendirilmesinde yapay zekâ destekli yazılımlar geliştirilmektedir. Bu araçlar uzman değerlendirmesinin yerini almaz, ona yardımcı olur.
Yüksek Riskli Erkeklerde Erken Tanı Çalışmaları
BRCA2 gibi gen değişikliklerini taşıyan ya da güçlü aile öyküsü olan erkeklerde daha erken yaşta ve MR destekli tarama yaklaşımları araştırılmaktadır. Bkz. genetik faktörler.
Ameliyattaki Gelişmeler
Robotik radikal prostatektomi, açık ameliyata göre daha küçük kesiler, daha az kan kaybı ve daha kısa hastanede kalış süresiyle ilişkilidir. Uzun dönem kanser kontrolü açısından yöntemler arasında belirgin fark gösterilmemiştir; sonuçlarda cerrahın deneyimi önemli rol oynar. Tek port (SP) robotik sistemlerle ameliyatın tek bir kesiden yapılması mümkün hâle gelmiştir. Ameliyat öncesi ve sonrası bakımı standartlaştıran ERAS (ameliyat sonrası hızlandırılmış iyileşme) protokolleri de iyileşmenin kolaylaşmasına katkı sağlar.
Radyoterapideki Gelişmeler
- Yoğunluk ayarlı ve görüntü kılavuzluğunda radyoterapi: Işının prostata daha hassas yönlendirilmesini ve çevre dokuların daha iyi korunmasını sağlar.
- Kısa süreli (hipofraksiyone) ve stereotaktik radyoterapi: Uygun hastalarda tedavinin daha az sayıda seansta tamamlanmasına olanak tanır.
- Rektum koruyucu jel: Prostat ile rektum arasına yerleştirilen jel, rektumun aldığı ışın dozunu azaltır.
- Brakiterapi: Düşük doz hızlı (kalıcı tohum) ve yüksek doz hızlı (geçici kaynak) yöntemlerle uygulanır.
Bkz. prostat tedavisinde radyoterapi.
İlaç Tedavilerindeki Gelişmeler
Hormon Tedavisi
Testosteronu baskılamak için iğne şeklindeki ilaçların yanında ağızdan alınan bir GnRH antagonisti olan relugolix de kullanıma girmiştir. Bkz. hormon tedavisi (ADT).
Yeni Nesil Hormon İlaçları
Abirateron, enzalutamid, apalutamid ve darolutamid gibi ilaçlar önceleri yalnızca hormon tedavisine dirençli hastalıkta kullanılıyordu. Çalışmalar, bu ilaçların daha erken dönemde, hormona duyarlı metastatik hastalıkta ve seçilmiş yüksek riskli hastalarda standart hormon tedavisine eklenmesinin sağkalımı uzattığını göstermiştir. Bazı hastalarda bu tedavilere kemoterapi (dosetaksel) de eklenebilmektedir.
PARP İnhibitörleri ve Genetik Testler
Metastatik prostat kanserinde BRCA1, BRCA2 ve benzeri DNA onarım genlerinde değişiklik olan hastalarda olaparib gibi PARP inhibitörleri kullanılabilir. Bu nedenle metastatik hastalıkta genetik test yapılması giderek standart hâle gelmiştir.
Lutesyum-177 PSMA Tedavisi
PSMA PET’te tutulum gösteren, kastrasyona dirençli metastatik hastalıkta uygulanan bir radyoligand tedavisidir. Radyoaktif madde doğrudan kanser hücrelerine taşınır. Bkz. Lutesyum-PSMA tedavisi.
İmmünoterapi
Bağışıklık sistemini kansere karşı harekete geçiren tedaviler, prostat kanserinde diğer bazı kanserlere göre daha sınırlı fayda göstermiştir. Pembrolizumab gibi ilaçlar yalnızca belirli genetik özellikleri (MSI-H ya da dMMR) olan az sayıda hastada değerlendirilir.
Kişiselleştirilmiş Tedavi ve Klinik Çalışmalar
İleri evre prostat kanserinde tümörün genetik özellikleri hastadan hastaya farklılık gösterir. Günümüzde birçok klinik çalışma, hastaları tümörlerindeki gen değişikliklerine göre farklı tedavilere yönlendirmektedir. Klinik çalışmaya katılım gönüllülük esasına dayanır; size uygun bir çalışma olup olmadığını hekiminize sorabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Bu yeni tedaviler herkes için uygun mu?
Hayır. Yeni tedavilerin çoğu belirli evrelerde ve belirli özelliklere sahip hastalarda kullanılır. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, hastalığınızın özelliklerine göre hekiminiz karar verir.
PSMA PET her hastaya çekilmeli mi?
Hayır. Düşük riskli hastalıkta genellikle gerekmez. Yüksek riskli hastalığın evrelenmesinde ve tedavi sonrası PSA yükselmesinde kullanılır.
