İyi huylu prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi, kısaca BPH), prostat bezinin yaşla birlikte kanser dışı nedenlerle büyümesidir. Prostat, mesanenin hemen altında idrar kanalının (üretra) başlangıcını çevreleyen bir bez olduğu için büyüdükçe idrar kanalını daraltır ve idrar yapmayı zorlaştırabilir. Prostatın yapısı ve görevleri hakkında bilgi için prostat nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
Bu rehberde prostatın neden büyüdüğünü, belirtileri, tanı yöntemlerini ve ilaçtan ameliyata kadar tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.
Prostat Neden Büyür?
Prostat büyümesinin temel nedeni yaşlanma ve erkeklik hormonlarının etkisidir. Prostat dokusunda testosteron, daha güçlü etkili dihidrotestosterona (DHT) dönüşür; DHT prostat hücrelerinin çoğalmasını uyarır. Büyüme çoğunlukla 40 yaşından sonra başlar ve yıllar içinde yavaş ilerler.
Ailesinde prostat büyümesi nedeniyle tedavi görmüş yakınları olan erkeklerde, fazla kilo, şeker hastalığı ve hareketsiz yaşam gibi metabolik etkenleri olanlarda şikâyetler daha sık görülebilir.
İyi Huylu Prostat Büyümesi Ne Kadar Yaygındır?
Yaşlanan erkeklerin büyük çoğunluğunda prostat bir miktar büyür. Mikroskobik düzeyde prostat büyümesi 60 yaşına kadar erkeklerin yaklaşık yarısında, 85 yaşına kadar ise yaklaşık %90’ında görülür. Ancak büyümesi olan herkeste şikâyet olmaz; şikâyetlerin şiddeti prostatın büyüklüğüyle her zaman doğru orantılı değildir.
Belirtileri Nelerdir?
Büyüyen prostat idrar kanalını sıkıştırdıkça mesane idrarı boşaltmak için daha fazla kasılmak zorunda kalır. Zamanla mesane kası kalınlaşır ve hassaslaşır. Bu süreçte iki grup şikâyet ortaya çıkar:
- İdrar yapmayla ilgili şikâyetler: İdrar akımının zayıflaması, idrara başlamakta zorlanma, ıkınma, kesik kesik idrar yapma, idrar sonunda damlama ve mesanenin tam boşalmadığı hissi
- İdrar biriktirmeyle ilgili şikâyetler: Sık idrara çıkma, gece idrara kalkma ve ani, ertelenemeyen idrar sıkışması
Soğuk havalarda, alkol aldıktan sonra ya da bazı soğuk algınlığı ilaçlarını kullanırken şikâyetler artabilir ve bazen hiç idrar yapamama durumu gelişebilir. Kış aylarında bacakları ve ayakları sıcak tutmak, akşam saatlerinde çay, kahve ve sıvı alımını azaltmak şikâyetleri hafifletebilir.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Uzun süre tedavi edilmeyen tıkanıklık bazı hastalarda şu sorunlara yol açabilir:
- Hiç idrar yapamama (akut idrar retansiyonu)
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
- Mesane taşı oluşumu
- İdrarda kanama
- Mesane kasının zayıflaması ve böbreklerin etkilenmesi
Prostat Büyümesi Kansere Dönüşür mü?
Hayır. İyi huylu prostat büyümesi kanser değildir ve kansere dönüşmez. Ancak prostat kanseri de benzer yaş grubunda görüldüğü ve erken evrede belirti vermediği için iki durum aynı kişide birlikte bulunabilir. Bu nedenle prostat büyümesi olan erkeklerin de üroloji kontrollerini aksatmaması önerilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Asıl amaç, idrar şikâyetlerinin prostat büyümesinden mi yoksa mesane ya da sinir sistemiyle ilgili başka bir nedenden mi kaynaklandığını ayırt etmektir. Değerlendirmede şunlar kullanılır:
- Şikâyetlerin ayrıntılı sorgulanması ve uluslararası prostat semptom skoru (IPSS) anketi
- Makattan parmakla prostat muayenesi
- İdrar tahlili ve PSA testi
- İdrar akım hızı ölçümü (üroflowmetri)
- Ultrasonla prostat büyüklüğünün ve idrar sonrası mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesi
- Gerekli görülen hastalarda böbrek fonksiyon testleri ve sistoskopi
Tedavi Seçenekleri
Tedavi; şikâyetlerin şiddetine, yaşam kalitesine etkisine, prostatın büyüklüğüne ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır.
İzlem ve Yaşam Tarzı Önerileri
Şikâyetleri hafif olan ve günlük yaşamı etkilenmeyen hastalarda ilaç başlamadan düzenli kontrolle izlem yeterli olabilir. Akşam sıvı alımını azaltmak, çay, kahve ve alkolü sınırlamak, kabızlığı önlemek ve idrarı uzun süre tutmamak önerilir.
İlaç Tedavisi
- Alfa blokerler: Prostat ve mesane çıkışındaki kasları gevşeterek idrar akımını rahatlatır. Etkileri genellikle birkaç gün içinde başlar. Baş dönmesi ve boşalma sırasında menin azalması ya da gelmemesi görülebilir.
- 5-alfa redüktaz inhibitörleri: DHT yapımını azaltarak prostatı zamanla küçültür. Özellikle büyük prostatlarda kullanılır; etkisi aylar içinde ortaya çıkar. Bu ilaçlar kandaki PSA değerini yaklaşık yarıya düşürdüğü için PSA takibinde dikkate alınmalıdır.
- Diğer ilaçlar: Sıkışma ve sık idrara çıkma ön plandaysa mesaneyi rahatlatan ilaçlar, bazı hastalarda tadalafil eklenebilir. İlaçlar tek başına ya da birlikte kullanılabilir.
Ayrıntılı bilgi için prostat hastalığında ilaç tedavisi yazımızı okuyabilirsiniz.
Ne Zaman Ameliyat Düşünülür?
Aşağıdaki durumlarda ameliyat ya da girişimsel tedavi gündeme gelir:
- İlaç tedavisine rağmen şikâyetlerin devam etmesi ya da ilaçların yan etkileri nedeniyle kullanılamaması
- Tekrarlayan idrar yapamama
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
- Prostata bağlı tekrarlayan idrarda kanama
- Mesane taşı
- Prostat büyümesine bağlı böbrek fonksiyonlarında bozulma ya da her iki böbrekte genişleme
Ameliyat zamanlamasıyla ilgili daha fazla bilgi için prostat ameliyatı için doğru zaman yazımıza bakabilirsiniz.
Ameliyat ve Girişimsel Tedavi Yöntemleri
Günümüzde iyi huylu prostat büyümesinde kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
| Grup | Yöntem | Kısaca |
|---|---|---|
| Kanaldan (TURP) | TURP | İdrar kanalından girilerek tıkayan prostat dokusu elektrikli bir telle parça parça çıkarılır. |
| Monopolar TURP | Klasik enerji türüyle yapılan TURP. | |
| Plazmakinetik (bipolar) TURP | Serum fizyolojik ortamında bipolar enerjiyle yapılan TURP. | |
| Lazer | HoLEP | Holmiyum lazerle büyümüş prostat dokusu kapsülden ayrılarak bütün hâlinde çıkarılır (enükleasyon). |
| ThuLEP | Tulyum lazerle yapılan enükleasyon. | |
| ThuFLEP | Tulyum fiber lazerle yapılan enükleasyon. | |
| GreenLight (KTP) lazer | Prostat dokusu lazer enerjisiyle buharlaştırılır. | |
| Diod lazer | Diod lazerle buharlaştırma. | |
| Karından | Açık prostatektomi | Çok büyük prostatlarda karın alt bölgesinden yapılan kesiyle uygulanır. |
| Laparoskopik | Aynı işlemin küçük kesilerden kamera yardımıyla yapılmasıdır. | |
| Robotik | Aynı işlemin robotik sistem yardımıyla yapılmasıdır. | |
| Minimal invaziv | Rezum (su buharı) | Prostat dokusuna verilen su buharının ısısıyla doku zamanla küçülür. |
| Prostatik üretral lift | Küçük implantlarla prostat lobları kenara çekilerek idrar kanalı açılır. | |
| TUNA | İğnelerle verilen radyofrekans enerjisiyle prostat dokusu ısıtılır. | |
| TUMT | Mikrodalga enerjisiyle prostat dokusu ısıtılır. | |
| Prostatik stent | Ameliyat olamayan hastalarda idrar kanalını açık tutan küçük bir tüp yerleştirilir. | |
| Prostat arter embolizasyonu | Prostatı besleyen damarlar kasıktan girilerek tıkanır. |
Hangi yöntemin uygun olduğu; prostatın büyüklüğüne, şikâyetlerin şiddetine, hastanın genel sağlık durumuna ve anestezi uygunluğuna, kan sulandırıcı kullanımına ve cinsel fonksiyonlarla ilgili beklentilerine göre üroloji uzmanıyla birlikte belirlenir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
İdrar şikâyetleriniz uykunuzu ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir üroloji uzmanına başvurmanız önerilir. Aşağıdaki durumlarda ise vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun:
- Hiç idrar yapamama ve alt karında şişlik, ağrı
- Ateşle birlikte idrar yaparken yanma
- İdrarda kan görülmesi
Sık Sorulan Sorular
Prostat büyümesi ilaçla küçülür mü?
5-alfa redüktaz inhibitörü grubundaki ilaçlar, düzenli kullanıldığında aylar içinde prostatın bir miktar küçülmesini sağlayabilir. Alfa blokerler ise prostatı küçültmez; kasları gevşeterek idrar akımını rahatlatır.
Ameliyattan sonra prostat yeniden büyür mü?
Ameliyatta prostatın yalnızca idrar kanalını tıkayan iç kısmı çıkarılır; dış kısmı yerinde kalır. Bu nedenle yıllar içinde yeniden büyüme ve tekrar tedavi ihtiyacı olabilir. Bu olasılık uygulanan yönteme göre değişir.
Prostat ameliyatı cinsel hayatı etkiler mi?
İyi huylu prostat büyümesi ameliyatlarından sonra en sık görülen değişiklik, boşalma sırasında menin dışarı yerine mesaneye gitmesidir (geriye boşalma). Sertleşmeyi etkileme olasılığı düşüktür ancak yönteme göre değişir. Ayrıntılar için prostat ameliyatı sonrası cinsel yaşam yazımızı okuyabilirsiniz.
Prostat büyümesi bitkisel ürünlerle tedavi edilebilir mi?
Bitkisel ürünlerin prostat büyümesindeki etkisi bilimsel olarak yeterince kanıtlanmamıştır. Kullanmayı düşündüğünüz ürünleri, ilaçlarınızla etkileşebileceği için hekiminizle paylaşmanız önerilir.
İyi huylu prostat büyümesinin tedavisi hakkında Prof. Dr. Murat Binbay’ın sitesindeki iyi huylu prostat büyümesi tedavisi sayfasını da inceleyebilirsiniz.