Prostat, erkek üreme sisteminin bir parçası olan, mesanenin (idrar kesesi) hemen altında yer alan bir bezdir. Yetişkin bir erkekte yaklaşık ceviz büyüklüğündedir ve ağırlığı ortalama 20–25 gram civarındadır. İdrar kanalının (üretra) ilk bölümü prostatın içinden geçtiği için prostattaki değişiklikler hem idrar yapmayı hem de cinsel fonksiyonları etkileyebilir.
Bu rehberde prostatın yapısını ve görevlerini, sık görülen prostat hastalıklarını, bu hastalıkların belirtilerini ve ne zaman doktora başvurmanız gerektiğini bulabilirsiniz.
Prostat Nerede Bulunur ve Yapısı Nasıldır?
Prostat, leğen kemiği içinde mesanenin hemen altında, kalın bağırsağın son kısmının (rektum) önünde bulunur. Bu yakınlık nedeniyle üroloji muayenesinde prostat, makattan parmakla yapılan muayene ile değerlendirilebilir.
Prostat ince bir kapsülle çevrilidir ve içinde salgı bezleri ile düz kas dokusu bulunur. Prostat bezi tıpta farklı bölgelere ayrılır:
- Periferik bölge: Prostatın en büyük bölümüdür. Prostat kanserlerinin büyük kısmı bu bölgeden gelişir.
- Santral bölge: Meni kanallarının çevresinde yer alır.
- Geçiş (transizyonel) bölgesi: İdrar kanalını çevreleyen küçük bölgedir. İyi huylu prostat büyümesi çoğunlukla bu bölgeden başlar ve büyüdükçe idrar kanalını daraltır.
Prostatın Görevleri Nelerdir?
Prostatın temel görevleri üreme sistemiyle ilgilidir:
- Meni sıvısı üretimi: Prostat, meninin sıvı kısmının önemli bir bölümünü üretir. Bu sıvı sperm hücrelerinin beslenmesine ve hareketine katkı sağlar.
- Meninin sıvılaşması: Prostatın ürettiği PSA (prostat spesifik antijen) adlı protein, boşalmadan sonra meninin sıvılaşmasını sağlar. Kanda ölçülen PSA değeri bu nedenle prostat sağlığının izlenmesinde kullanılır.
- Boşalmaya katkı: Prostattaki kas dokusu boşalma sırasında kasılarak meninin ileri doğru atılmasına yardımcı olur. Bu sırada mesane çıkışı kapanır ve meninin mesaneye kaçması önlenir.
- Hormon dönüşümü: Prostat dokusundaki 5-alfa redüktaz enzimi, testosteronu daha güçlü etkili dihidrotestosterona (DHT) dönüştürür. DHT prostatın büyümesinde rol oynar; prostat büyümesinde kullanılan bazı ilaçlar bu enzimi hedef alır.
Başlıca Prostat Hastalıkları
Prostat hastalıkları üç ana başlıkta toplanır:
İyi Huylu Prostat Büyümesi (BPH)
Yaş ilerledikçe prostatın kanser dışı nedenlerle büyümesidir ve 50 yaşından sonra sık görülür. Büyüyen prostat idrar kanalını daraltarak idrar yapmayı zorlaştırabilir. İyi huylu prostat büyümesi kanser değildir ve kansere dönüşmez; ancak aynı kişide her iki durum birlikte bulunabilir. Ayrıntılar için iyi huylu prostat büyümesi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Prostat İltihabı (Prostatit)
Prostatın iltihaplanmasıdır ve her yaşta görülebilir. Bakterilere bağlı ani (akut) ya da uzun süren (kronik) bir enfeksiyon olabileceği gibi, belirgin bir enfeksiyon olmadan süren kronik pelvik ağrı şeklinde de ortaya çıkabilir. Belirtileri ve tedavisi için prostatit yazımıza göz atabilirsiniz.
Prostat Kanseri
Prostat kanseri erkeklerde en sık görülen kanserlerden biridir. Erken evrede çoğunlukla belirti vermez ve sıklıkla PSA testi ya da muayene sırasında fark edilir. Erken evrede tanı konduğunda tedavi seçenekleri daha geniştir. Belirtiler hakkında bilgi için prostat kanseri belirtileri yazımızı okuyabilirsiniz.
Prostat Hastalıklarının Belirtileri
Prostat büyüdüğünde ya da iltihaplandığında en sık idrar yapmayla ilgili şikâyetler ortaya çıkar:
- Sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma
- İdrar akımının zayıflaması, kesik kesik idrar yapma
- İdrara başlamakta zorlanma ya da ıkınma ihtiyacı
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
- Ani ve ertelenemeyen idrar sıkışması, idrar sonunda damlama
- Prostatitte ek olarak: idrar yaparken yanma, kasık, makat ya da bel bölgesinde ağrı, bazen ateş
Prostat kanseri erken evrede genellikle belirti vermez. İleri evrede idrar şikâyetlerine ek olarak idrarda ya da menide kan, kemik ağrısı gibi belirtiler görülebilir. Bu belirtilerin hiçbiri tek başına tanı koydurmaz; aynı şikâyetler farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir. Doğru tanı için üroloji muayenesi gerekir.
Prostat Hastalıkları İçin Risk Faktörleri
- Yaş: Hem iyi huylu prostat büyümesi hem de prostat kanseri yaşla birlikte daha sık görülür.
- Aile öyküsü: Babasında ya da erkek kardeşinde prostat kanseri olan erkeklerde risk daha yüksektir.
- Genetik yatkınlık: BRCA2 gibi bazı gen değişikliklerini taşıyan kişilerde prostat kanseri riski artar.
- Metabolik etkenler: Fazla kilo, şeker hastalığı ve hareketsiz yaşam, prostat büyümesine bağlı şikâyetlerle ilişkilendirilmektedir.
Halk arasında yaygın olan bazı inanışların ise bilimsel bir dayanağı yoktur. Örneğin cinsel ilişki sıklığının, soğuk zeminde oturmanın ya da bisiklete binmenin prostat kanserine yol açtığı gösterilmemiştir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
İdrar yapmayla ilgili şikâyetleriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir üroloji uzmanına başvurmanız önerilir. Şikâyet olmasa bile, genel olarak 50 yaşından itibaren, ailesinde prostat kanseri bulunan erkeklerde ise daha erken yaşta PSA testi ve muayenenin yararları ve sınırlılıkları hakkında hekiminizle konuşmanız önerilir. PSA testi hakkında ayrıntılı bilgi için PSA testi nedir yazımızı inceleyebilirsiniz.
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun:
- Hiç idrar yapamama
- Ateşle birlikte idrar yaparken yanma ve ağrı
- İdrarda kan görülmesi
Prostat hastalıklarında uygulanan ilaç, girişimsel ve cerrahi tedaviler hakkında bilgi almak için prostat hastalıklarının tedavi yöntemleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Prostat büyümesi kansere dönüşür mü?
Hayır. İyi huylu prostat büyümesi kanser değildir ve kansere dönüşmez. Ancak iki durum aynı kişide birlikte bulunabildiği için prostat büyümesi olan erkeklerin de düzenli kontrollerini aksatmaması önerilir.
PSA yüksekliği her zaman kanser anlamına mı gelir?
Hayır. PSA; prostat büyümesi, prostat iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu, sonda takılması ya da yakın zamanda yapılan bazı işlemler nedeniyle de yükselebilir. Yüksek bir PSA değerinin nasıl değerlendirileceğine hekiminiz, diğer bulgularla birlikte karar verir.
Prostat sorunları cinsel hayatı etkiler mi?
Prostat iltihabı boşalma sırasında ağrıya neden olabilir. Prostat büyümesinde kullanılan bazı ilaçlar ve prostat ameliyatları da cinsel fonksiyonları farklı şekillerde etkileyebilir. Bu konuyu tedavi seçenekleri değerlendirilirken hekiminizle konuşmanız önemlidir.
Prostat hastalıklarından korunmak mümkün mü?
Yaş ve aile öyküsü gibi risk faktörleri değiştirilemez. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek ve dengeli beslenmek genel sağlık açısından önerilir. En önemli adım, şikâyetleri erken fark edip zamanında üroloji muayenesine başvurmaktır.
